Δεκαεννια χρονια πριν εγραψα μερικες αναμνησεις και σκεψεις με βαση αυτα που εζησα σαν κομπαρσος στο δραμα του Πολυτεχνειου το 1973. Ηταν κομματια κι αποσπασματα που περιληφθηκαν (με αυτο τον τιτλο) την τελευταια στιγμη στο συλλογικο τομο ΕΚ ΤΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ 19+1 που οργανωθηκε απο το φιλο Δημητρη Παπαχρηστο. Τα κολλησα μαζι στο αεροπλανο απο Αμερικη για Κρητη, μια εποχη που προσπαθουσα να βοηθησω το καινουριο Πανεπιστημιο Κρητης. Εκδοθηκε για τα 20 χρονια του Πολυτεχνειου απο τις Εκδοσεις Λιβανη. Ο αρχικος τιτλος 19+1 ηταν του Λαλιωτη, παραπεμπει σε αγαπημενη ορολογια των τοτε φανταρων, και δεν αρεσε σε ολους γι αυτο και μπηκε το "ΕΚ ΤΩΝ ΥΣΤΕΡΩΝ". Ολα τα κερδη πηγαν για την ανακαινιση του Πολυτεχνειου, που εκεινη την εποχη ειχε καει απο τους αναρχικους σε μια καταληψη. Δημοσιευτηκε ξανα το 2004 στον τομο ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΖΕΙ; ΟΝΕΙΡΑ ΜΥΘΟΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ, παλι απο το Λιβανη. Αρχικα ελπιζα οτι θα ξαναγυρισω σ αυτη την εποχη και θα γραψω κατι πληρεστερο και πιο συγκροτημενο και οργανωμενο. Ιδιαιτερα ηθελα να βρω τη διαθεση να μιλησω οσο πιο καλα μπορουσα και για το Πολυτεχνειο αλλα και για την εποχη της παρανομιας, που για μενα ηταν το δυσκολοτερο. Δεν καταφερα να το κανω απο τοτε ολοκληρωμενα, και τωρα η μνημη ειναι ακομα πιο αδυνατη και μπορει να παιξει περιεργα παιχνιδια. Αυτο το βλεπω να συμβαινει σε πολλους, θελημενα η αθελητα.
Η λαικη εξεγερση του Πολυτεχνειου εχει, φυσικα, τραβηξει απειρες αναλυσεις, ερμηνειες, υμνους, βρισιες, δοξολογιες, πορειες, παραχαραξεις, καπηλευσεις και οδευει σταθερα την φυσικη πορεια μεσα στο χρονο των ουσιαστικων ιστορικων γεγονοτων (μεγαλων η μικροτερων, για να μην παρεξηγηθω). Μονο λιγοι καλαμαραδες σαν τον αγαπητο Ιασωνα ασχολουνται με το να διατηρησουν την ιστορικη μνημη και να την ξεχωρισουν απο τη θολουρα της θελητης η αθελητης παραχαραξης, και θα πρεπει να τους ευχαριστουμε γι αυτο. Οπως λεει η καλη μας λογοτεχνης και στιχουργος Κωστουλα Μητροπουλου ...περασε ο καιρος / κι η ιστορια περασε απ τη μνημη στην καρδια... Που για μενα σημαινει οτι πολυ λιγοι ξερουνε πια τα ιστορικα γεγονοτα και τις αιτιες τους και πολυ περισσοτεροι τοποθετουνται με την καρδια. Ειτε αγαπουν και τιμουνε τους "ηρωες" του Πολυτεχνειου, ειτε μισουν τους αλητες και τα κομμουνια που συμμετειχαν και που σημερα εχουν υποτιθεται εξαργυρωσει τη συμμετοχη με αξιωματα και λαμογιοποιηση, που εφεραν την Ελλαδα στο σημερινο χαλι. Εγω μαλλον ξερω πολλα για να συμβαλλω σε τετοιες απλουστευσεις. Το σημερινο χαλι πρεπει φυσικα να μας κανει να διορθωσουμε πολλα στραβα. Μεσα σε πολλα αλλα, πρεπει να δουμε και πως οι νοοτροπιες και μεθοδολογιες που επεβαλλε το παραδειγμα της λαικης εξεγερσης του Πολυτεχνειου συνεβαλλαν στη σημερινη κατασταση. Αυτη ειναι μεγαλη και σοβαρη κουβεντα που δεν μπορω να εξαντλησω σ αυτο το μονολογο.
Παραθετω το 19-χρονο κειμενο και, εκτος απο συντακτικα και ορθογραφικα λαθη, δεν παιρνω πισω τιποτα (δεν μπορω αλλωστε). Γραφτηκε με οση ειλικρινεια μπορουσα σαν μικρη συμβολη στην τοτε κουβεντα και νομιζω οτι εχει καποια χρησιμοτητα. Νομιζω οτι στο κειμενο, αλλα πολυ εκτενεστερα στις επαφες μου στην Ελλαδα εκεινη την εποχη και αργοτερα, προσπαθησα να θιξω μερικες παθογενειες της Ελληνικης κοινωνιας και μερικα στραβα που εβλεπα. Δεν νομιζω οτι ενδιαφερονταν πολλοι, και αποφασισα οτι, αντι να με χαρακτηριζουν ολοενα και περισσοτεροι σαν "γραφικο" θα ασχοληθω με την επιστημη μου. Για τη "γενια του Πολυτεχνειου" εγραφα: "Η γενια μας ειναι η τελευταια επωνυμη γενια, του "Πολυτεχνειου", που θεωρηθηκε συνεχιστης της γενιας της Αντιστασης και που ητανε τυχεροτερη απο αυτην, γιατι δεν αποδεκατιστηκε, αλλα καταφερε να παρει κομματι απο την εξουσια και να γευτει δυνατα την παρακμη. Η τωρινη ευθυνη αυτης της γενιας, που τωρα κυβερναει, ειναι να μην προδωσει το ονειρο που ειδαμε το '73".
Μετα απο 19 χρονια, δεν ειμαι και πολυ ευχαριστημενος απο το αποτελεσμα, αλλα το να ριχνουμε το φταιξιμο σε αποδιοπομπαιους τραγους κατανταει τελικα μεγαλη βλακεια, γιατι χωρις σωστη διαγνωση δεν θα υπαρξει και διορθωση. Η κουβεντα λοιπον εχει νοημα αν γινεται νηφαλια για να βρουμε λυση και οχι σαν αφιονι για να γαληνευει τους πονους και φοβους μας η για προσκαιρη εκτονωση.
Ο λογος που το ιστορικο γεγονος της λαικης εξεγερσης του Πολυτεχνειου δεν εχει καλυφτει απο τη ληθη ειναι οτι τοτε λειτουργησε σαν θυσια καθαρμου, οπως επισημαινω στο κειμενο, και αποτελεσε μερος του ιδρυτικου μυθου της μεταπολιτευσης, ιδιαιτερα μετα την αλωση του κρατικου μηχανισμου απο το ΠΑΣΟΚ. Μ αυτη την εννοια χρειαζεται σε πολλους και χρησιμευει στο γενικοτερο ιδεολογημα οπως πχ. χρησιμευει στους Σκοπιανους η καταγωγη απο το Μεγαλεξανδρο και η αναγωγη τους σε γηγενεις Μακεδονες.
Απο αυτη τη σκοπια μπορει να καταλαβει κανεις καλυτερα τη δυναμη του Μυθου, που εχει ακομα δυναμη επιβιωσης. Ποιος θυμαται σημερα ολη τη φασαρια που εγινε πριν δεκα χρονια με την εξαρθρωση της τρομοκρατικης οργανωσης "17 Νοεμβρη"? Ειχαν βουηξει ολα τα μεγαφωνα των μεσων και τα φερεφωνα των αντιδραστικων για να συνδεσουν τους αγωνιστες του Πολυτεχνειου με τους τρομοκρατες. Οι τελευταιοι ειναι ακομα ξεχασμενοι στη φυλακη και ο Μυθος επιβιωνει. Υποθετω οτι το ιδιο θα γινει και με τη σημερινη κακοφωνια που προσπαθει να βγαλει τους αγωνιστες του Πολυτεχνειου λαμογια που εξαργυρωσαν την συμμετοχη τους. Συμφωνω με το Χρυσανθο Λαζαριδη που υπογραμμιζει σε ενα σημαντικο προσφατο αρθρο του οτι τους πραγματικους αγωνιστες του Πολυτεχνειου δεν τους ξερουμε γιατι εμειναν ανωνυμοι. Ειναι οι πολλοι που σταθηκαν παραλογα και για πολλες ωρες μπροστα στα τανκς και τις σφαιρες. Οπως ο Χρυσανθος, πολλοι καταφεραν πολλα στη ζωη τους αποσιωπωντας το γεγονος οτι ηταν στο Πολυτεχνειο. Συναντω, συνηθως τυχαια, αλλα παντα με χαρα και ικανοποιηση πολλους απο αυτους και τυχαια μαθαινω τη συμβολη τους.
Οσο για τη στειρα και αδιεξοδη κουβεντα για το ποιος εκανε το Πολυτεχνειο, ποιος συμμετειχε απο την αρχη (ποια αρχη?) και ποιος στη μεση, ποσα ηταν τα κουκια στην Συντονιστικη, ποιος ειχε διαφορετικη γραμμη, αυτα τα βρισκω πια να εχουν λιγη σημασια. Αν το Πολυτεχνειο δεν το ηθελε κανεις, απλα δεν θα γινοτανε, συναγωνιστη Χρυσανθε. Καποιοι το θελανε μονοτονα και απο την αρχη, καποιοι πειστηκανε στην πορεια. Αυτη η μορφη παλης ηταν δοκιμασμενη στις δυο καταληψεις της Νομικης, και ηταν περιπου σιγουρο οτι θα επαναλαμβανοταν. Η αληθεια ειναι οτι το Πολυτεχνειο δεν θα γινοτανε αν δεν υπηρχαν οι συντεταγμενες δυναμεις ολων των αριστερων ομαδων και κομματων για να οργανωσουν και να δωσουν στοιχειωδεις κατευθυνσεις σε μια κατ αναγκη χαοτικη λαικη εξεγερση. Εννοω ολων των αριστερων ομαδων και κομματων, απο τους αριστεριστες, οπως τους ονομαζω στο κειμενο (και που γι αυτο ηταν, δικαιολογημενα, θυμωμενοι μαζι μου) μεχρι το ΚΚΕ, το ΚΚΕ εσωτερικου και το ΠΑΚ. Υπηραν φυσικα και ατομα που βρεθηκαν στα δεξια κομματα, ειτε αμεσως μετα τη μεταπολιτευση, ειτε εκ μεταγραφης. Αυτο ακριβως σημαινει παλλαικη συσπειρωση και κινητοποιηση, και αυτο ηταν η επιτυχια του Πολυτεχνειου. Οι των αριστερων ομαδων ειχαν ισως πρωτοι την πρωτοβουλια και το σχεδιο για καταληψη, οπως το εχουν καθε μερα. Το αν αυτο ηταν η καλυτερη τακτικη ειναι θεμα προς συζητηση, αλλα εκεινη τη μερα ηταν καυτο θεμα για αμεση αποφαση. Το Πολυτεχνειο δεν θα γινοταν αν κομπαρσοι σαν και μενα δεν αψηφουσαν τη γραμμη και δεν συντασσονταν με την καταληψη. Πολλοι την ανεχτηκαν, παρα την αντιθετη γνωμη τους, οταν οι γενικες συνελευσεις εβγαλαν αποφαση για καταληψη. Το σημαντικο ηταν οτι συμμετειχαν, οτι παλαιψαν για να δωσουν το σωστο περιεχομενο, και οτι ηταν ξεκαθαρο οτι διαλεξαν συγκρουση με τη δικτατορια. Οτι αντιμετωπισαν τις ιδιες σφαιρες μεχρι το τελος. Η ανακοινωση των φοιτητων καλει το λαο σε πολιτικο αγωνα για Λαικη Κυριαρχια και Εθνικη Ανεξαρτησια. Αυτα ειναι ξεκαθαρα και απλα πραγματα που δεν μπορουν να αμφισβητηθουν απο ενα καλοπιστο παρατηρητη που δεν ενδιαφερεται να υποστηριξει εκ των υστερων μια συγκεκριμενη παραταξη. Το να αμφισβητουμε λοιπον την καταλυτικη και ενωμενη παρουσια της αριστερας στο Πολυτεχνειο ειναι αντι-ιστορικο. Οι συνδικαλιστες φοιτητες που πραγματι συμμετειχαν εχουν δημιουργησει ακαταλυτους δεσμους απο κεινες τις ωρες, γιατι απλα λειτουργησαν ενωτικα και ομοθυμα, παρα τις επι μερους διαφορες και μικροτητες. Αυτη η συντροφικοτητα ειναι σπουδαιο πραγμα και διαρκει μια ζωη.
